پخش زنده
امروز: -
پژوهشگاهها باید بستر شکلگیری فناوری باشند
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران گفت: بسیاری از شرکتهای نوپا با وجود محدودیت امکانات، ظرفیت علمی و فناورانه بسیار ارزشمندی دارند و میتوانند نقش مهمی در توسعه فناوری کشور ایفا کنند.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، احمد شعبانی در مراسم تکریم و معارفه رئیس پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با ارائه گزارشی از عملکرد چهار ساله خود، افزود: همه افتخارات و دستاوردهای این مجموعه حاصل تلاش اعضای هیئت علمی، پژوهشگران، کارکنان و دانشجویان پژوهشگاه است و اگر کاستی یا نقصی وجود داشته باشد، مسئولیت آن را میپذیرم.
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با تأکید بر ضرورت بازتعریف مأموریت پژوهشگاهها، خواستار لزوم بازنگری روند طولانی و قطرهچکانی جذب اعضای هیئت علمی و محدودیت پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی شد.
وی با اشاره به اینکه فعالیتهای چهار سال گذشته بر پایه زیرساختهایی بنا شده که بنیانگذاران و مدیران پیشین ایجاد کردهاند، از بنیانگذار پژوهشگاه و رؤسای پیشین این مجموعه قدردانی کرد.
افزایش منابع مالی پژوهشگاه از ۱.۹ میلیارد به بیش از ۱۱ میلیارد تومان
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با تشریح وضعیت مالی این مجموعه در آغاز و پایان دوره مدیریتش، گفت: زمانی که در اواخر سال ۱۴۰۰ مسئولیت پژوهشگاه را برعهده گرفتم، مانده حساب پس از کسر بدهیها حدود یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان بود. در آن زمان، بدهیهای انباشته، از جمله ۹ ترم حقالتدریس همکاران و مطالبات بازنشستگان از مهمترین چالشهای مالی پژوهشگاه محسوب میشد.
شعبانی ادامه داد: امروز بیش از ۱۱ میلیارد تومان منابع مالی در حساب پژوهشگاه وجود دارد و تنها بدهی باقیمانده مربوط به خرید دستگاه رزونانس مغناطیسی هستهای (NMR) ۴۰۰ مگاهرتزی است.
وی خرید این دستگاه را یکی از مهمترین دستاوردهای دوره مدیریتی خود دانست و گفت: این دستگاه که ارزش آن بین ۴۰۰ هزار تا یک میلیون دلار است، با وجود محدودیتهای ناشی از تحریم به مبلغ ۲۷،۲۸ میلیارد تومان خریداری، نصب و راهاندازی شد.
وی افزود: برای نخستین بار توانستیم این دستگاه را از چین خریداری و بدون نگرانی از تحریمها وارد کشور کنیم. امروز این دستگاه بهصورت فعال در حال ارائه خدمات است و شخصاً نیز از آن استفاده کردهام.
مأموریت پژوهشگاهها نیازمند بازنگری است
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با تأکید بر اینکه یکی از مهمترین مشکلات نظام پژوهشی کشور، نبود تعریف روشن از مأموریت پژوهشگاههاست، گفت: اگر از افراد مختلف درباره فلسفه وجودی پژوهشگاهها سؤال کنید، هر کس پاسخ متفاوتی ارائه میدهد. این در حالی است که امروز بیش از هر زمان دیگری باید مأموریت پژوهشگاهها بازتعریف شود.
وی با اشاره به اینکه حدود ۷۵ درصد فعالیتهای این پژوهشگاه در حوزه علوم پایه متمرکز است، اظهار کرد: پژوهشگران علوم پایه باید در مرزهای دانش حرکت کنند و به کشف ناشناختههای طبیعت بپردازند. همانگونه که دکتر موسوی موحدی نیز اشاره کردند، پژوهشگر علوم پایه مانند غواصی است که در اقیانوس دانش به دنبال کشف حقیقت میرود.
شعبانی در عین حال تأکید کرد: این موضوع به معنای فاصله گرفتن علوم پایه از نیازهای کشور نیست. در همین پژوهشگاه، طرحهایی اجرا شده که به تولید صنعتی رسیده و مورد حمایت وزارت نفت قرار گرفته است. بنابراین علوم پایه میتواند همزمان هم در مرزهای دانش حرکت کند و هم به حل مسائل کشور کمک کند.
وی افزود: در حوزه مهندسی نیز پژوهشگاه وظیفه دارد نیازهای صنعت را پاسخ دهد و خوشبختانه در سالهای گذشته قراردادهای پژوهشی ارزشمند و پروژههای ملی متعددی در این مجموعه اجرا شده است؛ به گونهای که برخی اعضای هیئت علمی پژوهشگاه، از جمله تعدادی از بانوان پژوهشگر، موفق به اجرای قراردادهایی به مبلغ ۸۰ هزار دلاری شدهاند.
رشد درآمدهای اختصاصی، اصلاح ساختارها و توسعه زیرساختهای پژوهشی
شعبانی یکی از مهمترین شاخصها در مدیریت پژوهشگاهها را درآمد اختصاصی دانست و اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ پیشبینی کرده بودیم درآمد اختصاصی پژوهشگاه به حدود ۷۰ درصد بودجه عمومی برسد. این هدف نه تنها محقق شد، بلکه عملکرد مالی پژوهشگاه از پیشبینیها ۱۵ درصد نیز فراتر رفت.
وی با بیان اینکه شاخص دوم در مدیریت خدمات رفاهی است، ادامه داد: زمانی که مسئولیت پژوهشگاه را بر عهده گرفتم، کسری منابع وجود داشت و امکانات رفاهی بسیار محدود بود و حتی برای تأمین برخی هزینههای اولیه نیز با مشکل مواجه بودیم. از همان ابتدا اعتقاد داشتم اگر قرار است از کارکنان حمایت شود، این حمایت نباید صرفاً در قالب پرداختهای نقدی باشد. بر همین اساس، تأمین غذای گرم و باکیفیت برای کارکنان و دانشجویان در دستور کار قرار گرفت. زیرا معتقدم هر عضو هیئت علمی، کارمند و دانشجو باید در محل کار و پژوهش از یک وعده غذای مناسب برخوردار باشد. این برنامه در شرایطی اجرا شد که کشور با تورم شدید و افزایش چند برابری هزینهها روبهرو بود، اما تلاش کردیم کیفیت خدمات رفاهی حفظ شود.
وی همچنین از افزایش حمایتهای رفاهی در سالهای اخیر خبر داد و گفت: در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۰ میلیارد تومان خدمات و حمایتهای غیرمستقیم رفاهی در اختیار کارکنان قرار گرفت و در کنار آن، برای بهبود زیرساختهای رفاهی و خدماتی پژوهشگاه نیز اقداماتی انجام شد.
آسیبشناسی پژوهشگاه و اصلاح آییننامهها
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با بیان اینکه نخستین اقدام مدیریتی او، آسیبشناسی وضعیت پژوهشگاه بود، گفت: در همان ماههای نخست، مسائل و چالشهای پژوهشگاه بهصورت مکتوب جمعبندی و برای آنها راهکار ارائه شد.
وی افزود: یکی از مهمترین نتایج این بررسیها، ضرورت جوانسازی اعضای هیئت علمی بود. در آن زمان حدود ۴۰ درصد اعضای هیئت علمی بیش از ۲۰ سال سابقه خدمت داشتند و لازم بود زمینه ورود نیروهای جوان و مستعد فراهم شود.
فرایند جذب هیئت علمی در کشور قطرهچکانی است
شعبانی با انتقاد از روند جذب اعضای هیئت علمی اظهار کرد: فرایند جذب در کشور قطرهچکانی است. این فرآیند بسیار طولانی، پیچیده و زمانبر است. این موضوع را بارها در جلسات مختلف با وزیر علوم و مسئولان آموزش عالی مطرح کردیم، زیرا پژوهشگاهها برای انجام مأموریتهای خود به جذب بهموقع نیروهای متخصص نیاز دارند. سال گذشته درخواست جذب ۵ نفر را مطرح کردیم و در نهایت یک نفر جذب شد. با وجود اینکه مشکل مالی در جذب نداشتیم.
انتقاد از برخی آییننامههای اعضای هیئت علمی
شعبانی با اشاره به اصلاح آییننامههای داخلی پژوهشگاه گفت: زمانی که مسئولیت این مجموعه را پذیرفتم، برای نخستین بار با آییننامههایی مواجه شدم که فعالیتهایی مانند چاپ مقاله، اجرای طرح پژوهشی و حتی ترجمه آثار علمی، هر یک بهصورت جداگانه مبنای پرداختهای مستقل قرار گرفته بود؛ در حالی که چنین رویهای در بسیاری از مراکز علمی معتبر دنیا وجود ندارد.
وی افزود: با همکاری رؤسای پژوهشگاهها و حمایت وزارت علوم، اصلاح این آییننامهها آغاز شد و بخش مهمی از آن به نتیجه رسید. به اعتقاد من این اصلاحات، گام مؤثری در ساماندهی فعالیتهای پژوهشی کشور بود.
تلاش برای متعادل کردن نسبت اعضای هیئت علمی به کارمند
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران با اشاره به سیاستهای خود در حوزه منابع انسانی گفت: در طول این چهار سال تلاش کردیم نسبت کارکنان اداری به اعضای هیئت علمی را متعادل کنیم. با وجود درخواستها و فشارهای مختلف برای استخدام نیرو، تنها بر اساس نیاز واقعی پژوهشگاه تصمیمگیری شد.
وی در عین حال به وضعیت نیروهای قراردادی اشاره کرد و افزود: ۶۰ نفر از کارکنان پژوهشگاه از محل درآمدهای اختصاصی حقوق دریافت میکنند و تأمین حقوق این همکاران همواره یکی از دغدغههای اصلی مدیریت بود، اما تلاش کردیم حتی در شرایط دشوار نیز پرداخت حقوق و مطالبات آنان با مشکل مواجه نشود.
ایجاد آزمایشگاه مرکزی ملی شیمی و مهندسی شیمی
شعبانی توسعه زیرساختهای پژوهشی را از دیگر اولویتهای مدیریتی خود عنوان کرد و گفت: اعتقاد دارم اگر قرار باشد یک آزمایشگاه مرکزی ملی در حوزه شیمی و مهندسی شیمی ایجاد شود، بهترین ظرفیت برای استقرار آن همین پژوهشگاه است؛ زیرا هم فضای فیزیکی مناسب در اختیار دارد و هم اعضای هیئت علمی متخصص و تجهیزات ارزشمندی در آن مستقر هستند.
تجهیزات ۳۰۰ هزار دلاری که بلااستفاده مانده بودند
وی افزود: در این دوره تعدادی از تجهیزات پیشرفتهای با قیمت ۳۰۰ هزار دلار که سالها بلااستفاده مانده بودند، دوباره راهاندازی شدند و در اختیار پژوهشگران قرار گرفتند. همچنین با همکاری بخش خصوصی تجهیزات جدیدی نیز به مجموعه اضافه شد تا توان آزمایشگاهی پژوهشگاه افزایش یابد.
به گفته شعبانی، هدف از توسعه آزمایشگاه مرکزی تنها ارائه خدمات پژوهشی نبود، بلکه برنامهریزی شده بود این مرکز از طریق ارائه خدمات تخصصی به دانشگاهها، پژوهشگاهها و صنایع، بخشی از هزینههای جاری پژوهشگاه را نیز تأمین کند.
ایده «شهر متانول» و تأکید بر تجاریسازی پژوهش
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران یکی از نمونههای این همکاری را تدوین نقشه راه توسعه زنجیره ارزش متانول عنوان کرد و گفت: در جریان مذاکرات با مدیران صنعت پتروشیمی، عنوان کردم ارزش دلاری گازی که برای تولید متانول استفاده میکنیم، بیشتر از ارزش صادرات متانول است. چون ما دومین تولیدکننده متانول هستیم که به چین صادر میشود. خامفروشی متانول، ظرفیتهای اقتصادی کشور را هدر میدهد. بر همین اساس، با مشارکت اعضای هیئت علمی پژوهشگاه گزارش راهبردی «سند متانول» در حدود ۵۰۰ صفحه تهیه شده که مسیر توسعه زنجیره ارزش متانول را ترسیم میکند.
وی افزود: در این مطالعه برای نخستین بار مفهوم «شهر متانول» مطرح شد؛ به این معنا که به جای صادرات ماده اولیه، مجموعهای از صنایع پاییندستی در کنار واحدهای تولید متانول شکل بگیرند تا این ماده به محصولات شیمیایی با ارزش افزوده بالا تبدیل شود.
شعبانی با اشاره به ظرفیت اقتصادی این حوزه گفت: متانولی که امروز با قیمت حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ دلار صادر میشود، قابلیت تبدیل به محصولاتی را دارد که ارزش آنها به حدود پنج هزار دلار میرسد. بنابراین توسعه صنایع پاییندستی نهتنها درآمد ارزی کشور را افزایش میدهد، بلکه زمینه ایجاد اشتغال، توسعه فناوری و شکلگیری شرکتهای دانشبنیان را نیز فراهم میکند.
وی با اشاره به جایگاه ایران در تولید متانول اظهار کرد: ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان متانول جهان است و بخش عمده تولیدات کشور به چین صادر میشود. در حالی که میتوان با سرمایهگذاری در زنجیره ارزش، سهم بیشتری از منافع اقتصادی این صنعت را در داخل کشور حفظ کرد.
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران همچنین با اشاره به آینده بازار انرژی گفت: حتی اگر در سالهای آینده مصرف سوختهای فسیلی کاهش یابد، متانول همچنان میتواند یکی از حاملهای مهم انرژی و ماده اولیه صنایع شیمیایی باشد؛ از این رو سرمایهگذاری در این حوزه، سرمایهگذاری برای آینده صنعت کشور است.
پژوهشگاهها باید بستر شکلگیری فناوری باشند
شعبانی با اشاره به حمایت از شرکتهای فناور و دانشبنیان مستقر در پژوهشگاه، گفت: در بازدید از واحدهای مختلف مشاهده کردم بسیاری از شرکتهای نوپا با وجود محدودیت امکانات، ظرفیت علمی و فناورانه بسیار ارزشمندی دارند و میتوانند نقش مهمی در توسعه فناوری کشور ایفا کنند.
وی افزود: پژوهشگاهها نباید صرفاً محل انتشار مقاله باشند، بلکه باید به بستری برای شکلگیری فناوری، تجاریسازی دانش، توسعه شرکتهای دانشبنیان و حل مسائل کشور تبدیل شوند.
انتقاد از محدودیت پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران در بخش دیگری از سخنان خود، محدود شدن پذیرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی در پژوهشگاهها را یکی از چالشهای نظام پژوهشی کشور دانست و گفت: متأسفانه برخی از تصمیمگیران با پذیرش دانشجو در پژوهشگاهها مخالف هستند، در حالی که این نگاه به اعتقاد من درست نیست.
وی ادامه داد: حضور دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری، علاوه بر کمک به اجرای طرحهای پژوهشی، به تربیت پژوهشگران جوان، انتقال تجربه و پویایی محیط علمی کمک میکند. پژوهشگاهها از استادان برجسته، تجهیزات پیشرفته و پروژههای ملی برخوردارند و این ظرفیت باید در خدمت آموزش پژوهشمحور نیز قرار گیرد.
شعبانی با اشاره به مخالفت برخی بزرگان با پذیرش دانشجو در پژوهشگاهها گفت: هدف از پذیرش دانشجو در پژوهشگاهها تربیت نیروی انسانی است. برخی عنوان میکنند چرا ما ۳.۵ میلیون دانشجو داریم. از این تعداد دانشجو ۲ میلیون و ۹۰۰ دانشجو در بخش خصوصی هستند و دولت تنها هزینه ۶۰۰ هزار دانشجو را پرداخت میکند.
وی تأکید کرد: محروم کردن پژوهشگاهها از پذیرش دانشجوی تحصیلات تکمیلی، در واقع محروم کردن کشور از بخشی از ظرفیت پژوهشی و آموزشی آنهاست و این موضوع باید در سیاستگذاریهای آینده مورد بازنگری قرار گیرد.
توسعه خدمات رفاهی و حمایت از پژوهشگران
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران همچنین به اقدامات انجامشده در حوزه رفاهی اشاره کرد و گفت: در کنار توسعه زیرساختهای پژوهشی، تجهیز خوابگاه دانشجویان، راهاندازی و تجهیز مهدکودک و بهبود خدمات رفاهی کارکنان نیز در دستور کار قرار گرفت تا محیط مناسبتری برای فعالیت علمی اعضای پژوهشگاه فراهم شود.
وی افزود: اعتقاد دارم توجه به رفاه پژوهشگران و دانشجویان، بخشی از سرمایهگذاری برای ارتقای کیفیت پژوهش است و نباید آن را صرفاً یک هزینه تلقی کرد.
پیشنهاد برگزاری نشست ملی برای بازتعریف مأموریت پژوهشگاهها
شعبانی در ادامه سخنان خود بار دیگر بر ضرورت بازنگری در جایگاه پژوهشگاهها در نظام آموزش عالی تأکید کرد و گفت: بسیاری از پژوهشگاههای کشور در دهههای ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ و در شرایطی تأسیس شدند که دانشگاهها عمدتاً بر آموزش متمرکز بودند و ظرفیت محدودی برای انجام پژوهشهای تخصصی و تربیت دانشجویان تحصیلات تکمیلی داشتند.
وی افزود: امروز شرایط کاملاً تغییر کرده است. دانشگاهها از نظر ظرفیت پژوهشی و تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشد چشمگیری داشتهاند؛ بنابراین لازم است مأموریت پژوهشگاهها نیز متناسب با نیازهای جدید کشور بازتعریف شود.
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران اظهار کرد: ضروری است وزارت علوم، شورای عالی انقلاب فرهنگی و سایر نهادهای سیاستگذار با مشارکت مدیران پژوهشگاهها، استادان و صاحبنظران، درباره آینده این مراکز علمی به یک جمعبندی مشترک برسند.
وی پیشنهاد کرد: نشستی ملی با حضور موافقان و منتقدان برگزار شود تا فلسفه وجودی، مأموریتها و جایگاه پژوهشگاهها در نظام علم و فناوری کشور مورد بررسی قرار گیرد.
اصلاح آییننامهها و سازوکارهای مدیریتی
شعبانی با اشاره به اقدامات انجامشده در چهار سال گذشته گفت: بخشی از فعالیتهای این دوره به اصلاح ساختارهای مدیریتی و آییننامههای داخلی اختصاص داشت و تلاش شد مقرراتی که مانع فعالیت پژوهشی بودند، اصلاح شوند.
وی تصویب آییننامه ساعت موظفی اعضای هیئت علمی، اصلاح برخی آییننامههای پژوهشی، ایجاد سازوکارهای تشویقی، توسعه گرنتهای پژوهشی و تقویت همکاریهای برونسازمانی را از جمله اقدامات انجامشده در این دوره عنوان کرد.
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران افزود: افزایش درآمدهای اختصاصی، توسعه قراردادهای پژوهشی، گسترش خدمات آزمایشگاهی، راهاندازی تجهیزات پیشرفته، تقویت ارتباط با صنعت و حمایت از شرکتهای دانشبنیان، نتیجه همکاری همه اعضای پژوهشگاه بود و این دستاوردها حاصل تلاش یک فرد نیست.
پیگیری مطالبات پژوهشگاه و پروژههای نیمهتمام
شعبانی در ادامه به برخی پروندههای نیمهتمام پژوهشگاه نیز اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعاتی که همچنان باید پیگیری شود، مطالبات مربوط به خرید برخی تجهیزات آزمایشگاهی است.
وی با اشاره به قرارداد خرید یکی از دستگاههای پیشرفته پژوهشگاه گفت: در جریان بررسی اسناد مشخص شد میان قرارداد اصلی و متمم آن اختلافاتی وجود دارد و این موضوع از طریق مراجع قانونی پیگیری شده است.
رئیس سابق پژوهشگاه شیمی و مهندسی شیمی ایران همچنین بر ضرورت پیگیری مطالبات مربوط به ساختمان سابق پژوهشگاه تأکید کرد و خواستار ادامه این روند از سوی مدیریت جدید شد.
نظر شما