تکمیل زنجیره پژوهش در حوزه علوم و فناوری‌های کوانتومی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری در راستای اجرای سند ملی توسعه علوم و فناوری‌های کوانتومی، برنامه‌ای جامع برای توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی، آموزشی و پژوهشی این حوزه راهبردی را در دستور کار قرار داده است؛ برنامه‌ای که با هدف ارتقای توانمندی‌های علمی و فناورانه کشور، تربیت نیروی انسانی متخصص، حمایت از پژوهشگران و توسعه محصولات دانش‌بنیان کوانتومی دنبال می‌شود.

وحید جان نثاری، سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، با بیان این‌که پس از ابلاغ سند ملی توسعه علوم و فناوری‌های کوانتومی از سوی رئیس‌جمهور در تاریخ ۹ تیرماه ۱۴۰۴ به دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط، مأموریت‌های مشخصی برای تحقق اهداف این سند ملی به مجموعه‌های اجرایی کشور واگذار شد، افزود: معاونت علمی نیز با هدف پاسخگویی به نیازهای راهبردی کشور در حوزه فناوری‌های کوانتومی، توسعه شبکه‌ای از آزمایشگاه‌ها و مراکز تخصصی را در دستور کار قرار داده است.

وی افزود: در همین راستا، مجموعه‌ای از زیرساخت‌های تخصصی در شاخه‌های مختلف علوم و فناوری‌های کوانتومی طراحی و تعریف شده که هر یک مأموریت مشخصی را در زنجیره توسعه این فناوری بر عهده دارند. این زیرساخت‌ها شامل آزمایشگاه‌های ملی، مراکز نوآوری کوانتوم، آزمایشگاه‌های آموزشی و آزمایشگاه‌های پژوهشی هستند که به‌صورت مکمل، چرخه توسعه دانش، فناوری، نیروی انسانی و محصول را تکمیل می‌کنند.

توسعه آزمایشگاه ملی کوانتوم برای ایجاد زیرساخت‌های راهبردی

سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، بیان کرد: نخستین بخش از این برنامه با عنوان آزمایشگاه ملی تعریف شده است. این مجموعه شامل نانوفب و آزمایشگاه مرجع تست و ارزیابی خواهد بود و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های ملی در حوزه فناوری‌های کوانتومی فعالیت خواهد کرد.

وی درباره مأموریت این مراکز توضیح داد: نانوفب مأموریت دارد تجهیزات، امکانات و زیرساخت‌های مورد نیاز پژوهشگران و فناوران را برای طراحی، ساخت و توسعه تجهیزات و سامانه‌های کوانتومی فراهم کند. این زیرساخت می‌تواند بستری برای انجام پژوهش‌های پیشرفته، ساخت نمونه‌های اولیه و توسعه فناوری‌های نوظهور کوانتومی در کشور باشد.

جان نثاری تصریح کرد: در کنار آن، آزمایشگاه مرجع تست و ارزیابی مسئولیت بررسی کیفیت، آزمون عملکرد، ارزیابی فنی و تدوین استانداردهای مورد نیاز محصولات و تجهیزات کوانتومی را بر عهده خواهد داشت.

ایجاد چنین مراکزی نقش مهمی در تضمین کیفیت محصولات داخلی و آماده‌سازی آن‌ها برای ورود به بازارهای تخصصی خواهد داشت.

به گفته وی، در مرحله نخست اجرای این پروژه، ایجاد آزمایشگاه استاندارد ارتباطات کوانتومی و مرجع زمانی در دستور کار معاونت علمی قرار گرفته است. این دو زیرساخت از ارکان مهم فناوری‌های نوین کوانتومی به شمار می‌روند و پیش‌بینی می‌شود تا انتهای سال 1405 به بهره‌برداری برسند.

مراکز نوآوری کوانتوم؛ حلقه اتصال دانشگاه و صنعت

سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، دومین بخش از شبکه زیرساختی طراحی‌شده را مراکز نوآوری کوانتوم دانست و افزود: این مراکز، به‌صورت مأموریت‌محور در یک یا چند حوزه از علوم و فناوری‌های کوانتومی فعالیت می‌کنند.

مراکزی که طی سال‌های اخیر نقش مؤثری در آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی، ترویج دانش کوانتوم و توسعه فناوری در این حوزه ایفا کرده‌اند و به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی زیست‌بوم نوآوری کوانتومی کشور شناخته می‌شوند.

جان نثاری افزود: تاکنون مراکز نوآوری کوانتوم در دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه اصفهان راه‌اندازی شده‌اند. همچنین چندین مرکز دیگر نیز در مرحله تجهیز و راه‌اندازی قرار دارد و پس از تکمیل فرآیندهای اجرایی به شبکه مراکز نوآوری کوانتومی کشور خواهد پیوست.

سرمایه‌گذاری بر آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص

سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه فناوری‌های پیشرفته، تربیت نیروی انسانی متخصص و ماهر دانست و گفت: بر همین اساس، سومین بخش از برنامه توسعه زیرساخت‌های کوانتومی کشور به ایجاد آزمایشگاه‌های آموزشی اختصاص یافته است. این آزمایشگاه‌ها با هدف آشنایی دانشجویان و پژوهشگران با مفاهیم، تجهیزات و کاربردهای عملی فناوری‌های کوانتومی طراحی شده‌اند و نقش مهمی در تربیت نسل آینده متخصصان این حوزه ایفا خواهند کرد.

وی افزود: در این چارچوب و با پیشنهاد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، سه آزمایشگاه آموزشی در دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه اصفهان و دانشگاه شهید بهشتی ایجاد خواهد شد. همچنین حمایت معاونت علمی از توسعه و بومی‌سازی کیت‌های آموزشی کوانتوم، زمینه را برای گسترش این آزمایشگاه‌ها در دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور فراهم کرده است.

به گفته جان نثاری، پیش‌بینی می‌شود این آزمایشگاه‌های آموزشی تا مردادماه سال ۱۴۰۶ فعالیت خود را آغاز کنند و به یکی از مهم‌ترین بسترهای آموزش عملی علوم و فناوری‌های کوانتومی در کشور تبدیل شوند.

حمایت از آزمایشگاه‌های پژوهشی در ۱۱ استان کشور در قالب فراخوان‌های ستاد کوانتوم و بنیاد ملی علم ایران

وحید جان نثاری، سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، با اشاره به این‌که معاونت علمی در کنار توسعه زیرساخت‌های ملی و آموزشی، حمایت از فعالیت‌های پژوهشی را نیز در دستور کار قرار داده است، افزود: در همین راستا، چهارمین بخش از برنامه توسعه زیرساخت‌های کوانتومی کشور با عنوان آزمایشگاه‌های پژوهشی تعریف شده است. این آزمایشگاه‌ها در قالب طرح‌های حمایتی معاونت علمی و با محوریت اساتید، پژوهشگران و متخصصان فعال در حوزه فناوری‌های کوانتومی و کاربردهای آن در دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور فعالیت می‌کنند. این حمایت‌ها با هدف توسعه پژوهش‌های کاربردی، افزایش سطح آمادگی فناوری، ایجاد شبکه همکاری میان پژوهشگران و تسریع فرآیند تبدیل دستاوردهای علمی به فناوری و محصول صورت می‌گیرد.

تکمیل زنجیره ملی توسعه فناوری‌های کوانتومی

سرپرست دبیری ستاد توسعه اقتصاد دانش‌بنیان کوانتوم، لیزر و فوتونیک معاونت علمی، بیان کرد: برنامه توسعه آزمایشگاه‌های ملی، مراکز نوآوری، آزمایشگاه‌های آموزشی و پژوهشی در مجموع یک زنجیره منسجم از آموزش، پژوهش، توسعه فناوری، استانداردسازی و تجاری‌سازی را در کشور شکل می‌دهد؛ زنجیره‌ای که می‌تواند زمینه‌ساز جهش علمی و فناورانه ایران در یکی از مهم‌ترین حوزه‌های فناوری‌های آینده باشد.

وی در پایان تأکید کرد: پیش‌بینی می‌شود با تکمیل و بهره‌برداری از این زیرساخت‌ها طی سال‌های آینده، تعداد پروژه‌های فناورانه، سطح پیچیدگی فناوری‌ها، ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و توان رقابت کشور در عرصه علوم و فناوری‌های کوانتومی به شکل قابل توجهی افزایش یابد و بستر لازم برای حضور مؤثر ایران در رقابت‌های جهانی این حوزه فراهم شود.