درد‌های شکمی، هشداری که باید جدی گرفت

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ اباذر پارسی، فوق‌تخصص گوارش، کبد و اندوسکوپی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌و‌گو با وبدا، اسهال مزمن را یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی دانست و در این باره توضیح داد: بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، چنانچه اجابت مزاج بیش از سه بار در روز یا دفع مدفوع به صورت مایع باشد و این حالت بیش از سه هفته ادامه یابد، به عنوان «اسهال مزمن» شناخته می‌شود.
 
وی افزود: اسهال حاد که سردسته آنها عفونت‌های ویروسی است، در فصول گرم سال و تابستان شیوع بالاتری دارند؛ اما داستان اسهال مزمن متفاوت است، زیرا علل بسیار بیشتری دارد و می‌تواند منجر به عوارض خاصی نیز شود؛ اساس و پایه بیماری اسهال مزمن، درگیری روده باریک و بزرگ است.
 
این فوق‌تخصص گوارش با اشاره به نقش روده بزرگ در حفظ آب بدن تشریح کرد: وقتی روده بزرگ (کلون) درگیر شود و وظیفه حفظ آب را به درستی انجام ندهد، در درازمدت می‌تواند منجر به بیماری اسهال مزمن شود و مواردی همچون بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو و کرون، از جمله علل این بیماری است.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز تأثیر استرس بر بیماری‌های روده باریک را مورد بررسی قرار داد و اظهار داشت: استرس می‌تواند نقش موثری در بیماری‌های روده باریک ایفا کند. به عنوان مثال، بیماری سلیاک واکنشی است که ابتدای روده باریک به پروتئین موجود در گندم و جو نشان می‌دهد. فرد مبتلا با مصرف مواد حاوی گندم و جو دچار اسهال می‌شود که در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع، در درازمدت می‌تواند منجر به کم‌خونی شدید، پوکی استخوان و حتی سندرم‌های پیشرفته‌تر و سرطان‌های روده باریک شود.

وی با هشدار درباره عوامل مخرب فلور میکروبی اظهار داشت: ما معمولاً با مصرف آنتی‌بیوتیک‌های بیش از حد و خودسرانه و همچنین رژیم‌های غذایی نادرست، این میکروب‌های مفید را تغییر می‌دهیم و اثبات شده است که این اختلالات میکروبی می‌تواند با بیماری کبد چرب و حتی بسیاری از سرطان‌های مرتبط با بیماری‌های روده بزرگ ارتباط داشته باشد.

دکتر پارسی تصریح کرد: خوشبختانه دارو‌های پروبیوتیک در بازار دارویی کشور و تولید داخل وجود دارند که با مصرف آنها، میکروب‌های مفید را در بدن قرار می‌دهیم. همچنین روشی نوین به نام «پیوند میکروب» (یا پیوند مدفوع) در حال بررسی است که از طریق انتقال میکروب‌های سالم به روده بیمار، می‌تواند به عنوان یک درمان اساسی برای بیماری‌های مقاوم گوارشی مورد استفاده قرار گیرد.

وی با اشاره به بیماری‌های التهابی روده (IBD) مانند کولیت اولسراتیو، خاطرنشان کرد: استرس لزوماً به معنای درگیری‌های محیطی یا دعوا نیست، بلکه نگرانی‌ها، دلشوره‌ها و اضطراب‌های ذهنی نیز می‌توانند منجر به ترشح بیش از حد اسید معده و بروز اختلالات گوارشی شوند. استرس می‌تواند محرک اصلی بیماری‌های شدید و خونریزی‌های روده باشد. در بازه زمانی اخیر نیز موارد رفلاکس و زخم معده نیز تشدید شده و درد‌های عصبی معده افزایش یافته است.
 
دکتر پارسی در مورد خطرات خوددرمانی با دارو‌های ضد اسید (مانند امپرازول و مشابه آن) هشدار داد و گفت: مصرف خودسرانه این دارو‌ها اصطلاحا برای «ساکت کردن» درد، اقدامی نادرست است؛ زیرا درد در واقع مانند یک اعلام خطر عمل کرده و هشدار می‌دهد که در بخشی از بدن مشکلی وجود دارد. بنابراین، نباید با دارو‌های مسکن، صدای این هشدار را خاموش کرد، بلکه باید با بررسی‌های تخصصی، علت ریشه‌ای درد شناسایی و درمان شود تا احتمال پنهان ماندن بیماری‌ها از بین برود.
 
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در ادامه، درباره علائم هشداردهنده اسهال بیان کرد: اگر اسهال بیش از سه یا چهار هفته تداوم یابد، مراجعه به پزشک ضروری است و استفاده از دارو‌های کندکننده حرکات روده بدون تجویز پزشک، به‌ویژه در موارد مزمن، تأثیری در درمان نخواهد داشت. افرادی که بالای ۵۰ سال سن دارند، افرادی که دچار کم‌خونی هستند، خون در دفع مشاهده می‌کنند و یا سابقه خانوادگی سرطان روده دارند، گروه‌های پرخطر ابتلا به اسهال مزمن هستند؛ از این رو، بررسی‌های فوری و جدی پزشکی برای این افراد بسیار ضرورت دارد.

دکتر پارسی با اشاره به قابلیت پیشگیری از سرطان روده بزرگ، تصریح کرد: بر اساس دستورالعمل‌های جدید، سن غربالگری از ۵۰ سالگی به ۴۵ سالگی کاهش یافته است و توصیه می‌شود هر فرد از ۴۵ سالگی، هر ۱۰ سال یک‌بار تحت کولونوسکوپی قرار گیرد. با توجه به اینکه ریشه تشکیل سرطان روده در ایجاد پولیپ‌ها یا رشد بیش از حد مخاط است، با انجام کولونوسکوپی، می‌توان این پولیپ‌ها را شناسایی و خارج کرد و بدین ترتیب، از بروز سرطان نیز کامل جلوگیری نمود.

وی افزود: در بررسی‌های شرح‌حال و معاینات پزشکی، شناسایی تغییرات مقاوم در اجابت مزاج بسیار حائز اهمیت است. افرادی که پیشینه گوارشی مناسبی داشته‌اند، اما اخیراً دچار یبوست‌های مقاوم، اسهال‌های مزمن یا درد‌های شدید هنگام اجابت مزاج شده‌اند، حتماً باید تحت بررسی‌های تخصصی قرار گیرند تا در صورت وجود هرگونه اختلال، درمان‌های به‌موقع آغاز شود.

وی اظهار داشت: درد‌های مربوط به سرطان روده بزرگ معمولاً مبهم هستند، به‌معنای آنکه بیمار نمی‌تواند نقطه دقیقی را برای درد شناسایی کند و احساس دردی پراکنده در ناحیه شکمی دارد؛ نکته نگران‌کننده این است که بسیاری از بیماران پیش از مراجعه به پزشک، به دلیل مبهم بودن درد، به سراغ مصرف خودسرانه دارو‌های مختلف می‌روند.

این فوق‌تخصص گوارش به علائم غیرمنتظره این بیماری اشاره کرد و گفت: رفلاکس به معنی بازگشت محتویات معده به مری است و تنها به سوزش معده محدود نمی‌شود و حتی در موارد شدید منجر به سرطان مری می‌شود. رفلاکس معده بر تار‌های صوتی اثر می‌گذارد، همچنین باعث ایجاد سرفه مزمن یا پوسیدگی دندان‌ها می‌گردد. بسیاری از مراجعانی که با شکایت از سرفه به ما مراجعه می‌کنند، با وجود نرمال بودن نتایج آزمایش‌های قلب و ریه، در واقع دچار رفلاکس هستند؛ چرا که بازگشت مواد اسیدی به تار‌های صوتی باعث تحریک، گرفتگی صدا و ایجاد سرفه‌های مکرر می‌شود.
 
وی در زمینه اصلاح سبک زندگی و تغذیه توصیه کرد: اولین و مهم‌ترین گام در درمان رفلاکس معده، کاهش وزن و پیشگیری از چاقی شکمی است. الگوی تغذیه باید به‌گونه‌ای باشد که فرد نه بیش از حد سیر و نه گرسنه بماند؛ به این معنا که تعداد وعده‌های غذایی افزایش و حجم هر وعده کاهش یابد تا معده در وضعیت تعادل قرار گیرد.
 
دکتر پارسی در پایان، هشدار داد: بسیاری از کارکنان ادارات از صبح تا ظهر هیچ ماده غذایی یا میان‌وعده‌ای مصرف نمی‌کنند و سپس در وعده ناهار، حجم زیادی از غذا را مصرف کرده و بلافاصله به حالت افقی (خواب) در می‌آیند؛ این عمل، بدترین الگوی رفتاری برای سیستم گوارش است؛ بنابراین تاکید می‌شود که پس از غذا خوردن، حداقل یک تا دو ساعت نباید دراز کشید و برای افرادی که دچار رفلاکس هستند، توصیه می‌شود هنگام استراحت، سرشان با زاویه حدود ۳۰ درجه نسبت به زمین قرار گیرد. همچنین از مصرف خودسرانه دارو‌ها باید پرهیز شود، چرا که برخی دارو‌ها می‌توانند عوارض جدی داشته باشند و حتماً باید زیر نظر پزشک تجویز شوند.