طراحی اپلیکیشن آموزش از راه دور «نظریه ذهن» برای کودکان مبتلا به اوتیسم

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز خراسان رضوی، عضو هیأت علمی گروه گفتاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و طراح این نرم افزار گفت: این اپلیکیشن آموزشی، ابزاری نوین مبتنی بر توانبخشی از راه دور برای آموزش «نظریه ذهن» به کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم است که تقویت مهارت‌های شناختی و بهبود تعاملات اجتماعی کودکان ۶ تا ۹ ساله از اهداف آن به شمار می‌آید.

دکتر حارث‌آبادی با اشاره به اهمیت مداخلات نوین در حوزه توانبخشی کودکان مبتلا به اوتیسم اظهار کرد: اختلال طیف اوتیسم (ASD)، یک اختلال رشدی عصبی مزمن است که با نقص در ارتباطات اجتماعی، تعاملات متقابل، علایق محدود و رفتار‌های تکراری شناخته می‌شود و می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر زندگی روزمره کودکان و خانواده‌های آنان داشته باشد.

وی شیوع این اختلال در جهان را حدود ۶۵ نفر در هر ۱۰ هزار نفر و با روند افزایشی دانست و افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌های کودکان مبتلا به اوتیسم، ضعف در مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی است و این کودکان اغلب در شناسایی و تفسیر احساسات، درک نشانه‌های اجتماعی، آغاز و حفظ تعاملات اجتماعی و شکل‌گیری روابط با دیگران با دشواری مواجه هستند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: یکی از مفاهیم کلیدی در شکل‌گیری مهارت‌های اجتماعی، «نظریه ذهن» است؛ توانایی درک افکار، احساسات و نیات دیگران که نقش مهمی در تعاملات اجتماعی ایفا می‌کند و با توجه به ضعف جدی در این مهارت در کودکان مبتلا به اوتیسم، طراحی مداخلات آموزشی هدفمند در این حوزه اهمیت ویژه‌ای دارد.

دکتر حارث‌آبادی با اشاره به چالش‌های دسترسی به خدمات حضوری توانبخشی گفت: کمبود متخصصان آموزش‌دیده، محدودیت منابع مالی، دشواری‌های رفت‌وآمد، فاصله جغرافیایی، فهرست‌های انتظار طولانی و تعهدات زمانی خانواده‌ها از جمله عواملی هستند که دریافت خدمات حضوری را برای بسیاری از خانواده‌ها دشوار می‌کنند و در چنین شرایطی، توانبخشی از راه دور می‌تواند به عنوان راهکاری مؤثر برای افزایش دسترسی به خدمات تخصصی مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: بر همین اساس، در این پژوهش اپلیکیشنی برای آموزش غیرحضوری مفاهیم نظریه ذهن طراحی شد تا کودکان مبتلا به اوتیسم سطح ۱ بتوانند با کمک والدین و تحت نظارت درمانگر، مهارت‌های ذهن‌خوانی و تعاملات اجتماعی خود را تقویت کنند.

به گفته این پژوهشگر، این مطالعه در دو مرحله انجام شد که در مرحله نخست، اپلیکیشن اندرویدی با هدف آموزش مفاهیم ذهن‌خوانی طراحی و آماده‌سازی شد و در مرحله دوم نیز برای بررسی کاربردپذیری نرم‌افزار، یک مطالعه مداخله‌ای از نوع پیش‌آزمون–پس‌آزمون انجام شد که در آن ۱۰ کودک مبتلا به اوتیسم سطح یک شرکت داشتند.

وی توضیح داد: در این مطالعه، کودکان به دو گروه آموزش حضوری و آموزش از راه دور از طریق اپلیکیشن تقسیم شدند و هر دو گروه مداخله آموزشی مشابهی را در قالب ۱۰ سطح درمانی دریافت کردند 

دکتر حارث‌آبادی درباره نتایج این پژوهش گفت: یافته‌ها نشان داد آموزش نظریه ذهن، چه به صورت حضوری و چه از طریق اپلیکیشن، توانسته است بهبود معناداری در برخی سطوح آزمون‌های نظریه ذهن ایجاد کند؛ در حوزه مهارت‌های ارتباطی نیز برخی پیشرفت‌ها به‌ویژه در گروه آموزش آنلاین مشاهده شد که هرچند تغییرات در مهارت‌های اجتماعی در کوتاه‌مدت معنادار نبود، اما روند افزایشی در میانگین نمرات گروه آنلاین گزارش شد.

وی افزود: همچنین ارزیابی والدین نشان داد اپلیکیشن طراحی‌شده از نظر کاربردپذیری در سطح قابل قبول قرار دارد و می‌تواند به عنوان ابزاری کاربردی در کنار روش‌های درمانی رایج مورد استفاده قرار گیرد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد آموزش نظریه ذهن می‌تواند توانایی‌های شناختی کودکان مبتلا به اوتیسم سطح ۱ را تقویت کند و زمینه بهبود تعاملات میان کودک و والدین، به‌ویژه تعامل مادر–کودک، را فراهم آورد، همچنین آموزش آنلاین از طریق اپلیکیشن می‌تواند اثربخشی مشابه آموزش حضوری داشته باشد و در شرایط محدودیت دسترسی به خدمات حضوری، به عنوان یک ابزار مکمل مورد استفاده قرار گیرد.

وی ضمن قدردانی از همکاری خانواده‌های شرکت‌کننده در این طرح پژوهشی، اظهار امیدواری کرد که توسعه چنین ابزار‌های نوینی بتواند گامی مؤثر در ارتقای کیفیت زندگی و بهبود مهارت‌های اجتماعی کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم بردارد.