گیاهانی که رو به تمام شدن هستند

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز کرمانشاه؛

بهار فصل رویش انواع گیاهان خوراکی و دارویی است گیاهانی که هم سفره‌های مردم منطقه را رنگین و هم اشتغالی فصلی برای عده‌ای ایجاد می‌کند، دامنه‌ی تپه‌ها دشت‌ها کوه‌ها و مخصوصا رشته کوه‌های شاهو رویشگاه تعداد زیادی از این گیاهان است، علاوه بر این بعضی ازانواع این گیاهان در زمین‌های کشاورزی به صورت خودرو رشد می‌کند.

شاهو نام کوهستانی در شمال غرب کرمانشاه است که معروف‌ترین کوه منطقه اورامانات به شمار می‌رود در این کوه پر آوازه با اینکه درختی نمی‌روید، اما گل‌های فراوان و انواع گیاهان در ارتفاعاتش به فراوانی رشد می‌کند از آویشن کوهی و پیاز وحشی گرفته تا پیچک، قارچ، کنگر، شنگ، زو، چنورو بسیاری دیگر که خاصیت دارویی و خوراکی دارند.

سفر به این ارتفاعات همیشه حال وهوای خاص خود را دارد عطر گیاهان وحشی از همان لحظه اول به مشام می‌رسد ودر بهار و تابستان سراسر دره‌ها و کوه‌ها را گل‌های زرد وحشی فرا می‌گیرد در این فصل بسیاری از مردان منطقه اورامانات بعد از نماز صبح به طرف کوه شاهو می‌روند، برای آن‌ها تقریباً سه ساعت پیاده روی در پیش است آن‌ها معمولاً بیل مخصوصی برای کندن گیاهان وحشی در دست و کوله‌ای بر پشت دارند.

پیرمردی که برای زیبایی‌های این کوه آواز سر داده می‌گوید: ۴۰ سال است که در این فصل برای کندن گیاهان بهاری به شاهو می‌آید.

او می‌گوید: در گذشته مقدار این گیاهان خیلی بیشتر از الان بود، اما حالا به نسبت کمتر شده است. با این وجود تا اواسط روز او و ۳۰ مرد دیگر تقریباً هر کدام ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم و از این گیاهان را با خود به پایین می‌آورند که بیشترین آن‌ها کنگ، پیچک و شنگ است، همچنین در لابلای تخته سنگ‌ها نوعی گیاه کوهی و زیبا می‌روید که جعفری کوهی (برزا) نام دارد که مردان کوهستان ان‌ها را از لابه لای صخره‌ها می‌چینند ودر بارشان جا می‌دهند.

کم شدن گیاهان در رویشگاه‌ها

هرچند سال‌هاست این مردان روزی خود را از دل این رشته کوه‌ها می‌گیرند و شاهو تنها کوهی نیست که در آن این گیاهان رشد می‌کند، اما برداشت‌های بی‌رویه در سال‌های اخیر از یک طرف و خشکسالی‌های متوالی از طرف دیگر باعث شده تا رشد این گیاهان نسبت به سال‌های قبل کاهش یابد.

در دروازه اورامانات یعنی شهرستان روانسر بازار فروش گیاهان بهاری همیشه داغ است. بهره‌برداران صبح روز بعد بار خود را آن جا خالی می‌کنند تا گیاهانی که دیروز چیده اند را پاک کنند و به فروش برسانند.

مشتریان آن‌ها علاوه بر مردم شهرستان روانسر اهالی کرمانشاه و شهرستان‌های دیگر هم هستند به خصوصا آنکه آن‌ها این گیاهان را به قیمت کمتری نسبت به سایر جا‌ها به فروش می‌رسانند و همین باعث شده بازارشان همواره گرم باشد.

در دست‌های پینه بسته‌ی این مردان آثار سختی بیرون آوردن این گیاهان از دل خاک را می‌توان دید. دو پسر جوان که حدود ۲۵ ساله هستند در حالی که یک گونی کنگر جلوی خود گذاشته اند، می‌گویند: این کار هرچند یک اشتغال دائمی نیست و فصلی است، اما باز هم خوشحالیم که برای یکی دو ماه می‌توانیم درآمدی داشته باشیم.

درشهرستان‌های دیگر کرمانشاه و خود شهر کرمانشاه هم تقریبا در هر محله بساط فروش گیاهان بهاری پهن است و مشتریان زیادی برایش صف می‌بندند.

با توجه به کم شدن مقدار این گیاهان در رویشگاه‌ها نسبت به سال‌های قبل کارشناسان منابع طبیعی می‌گویند: بهره‌برداران باید مراقب باشند که هنگام کندن گیاهانی مثل «گیلاخه» که دارای پیاز است آن را با پیاز نکنند تا برای سال‌های آینده امکان رشد داشته باشد، ولی در بازار‌های فروش بسیاری از این گیاهان را می‌بینی که با پیاز کنده شده است.

همین نگرانی از انقراض و نابودی گیاهان خوراکی فصل بهاردر رویشگا‌ها باعث شده تا اداره کل منابع طبیعی استان کرمانشاه در سال‌های اخیر به فکر احیای این گونه‌ها باشد.

مدیرکل منابع طبیعی استان می‌گوید: کاشت گونه‌های پرمصرف را در دستور کار قرار داد ه ایم تا جایی که پارسال توانستیم در ۵۱۱ هکتار از زمین‌های کم بازده کشاورزی و زمین‌های ملی ۱۷ نوع گیاه خوراکی بهاری را احیا کنیم.

آقای کولانی می‌گوید: در نتیجه تلاش‌های کارشناسان منابع طبیعی و بهره برداران حالا در حدود سه هزار و ۵۱۱ هکتار و در ۱۴ شهرستان توانسته ایم این گیاهان را احیا کنیم.

مدیرکل منابع طبیعی استان می‌گوید: پارسال از محل تسهیلات صندوق توسعه ملی ۵ میلیارد و ۱۰۰ میلیون ریال برای افزایش سطح زیرکشت و احیای این گونه‌ها هزینه شده است.

یک از بهره برداران در منطقه روانسر می‌گوید: ما در فصل پاییز با بذری که منابع طبیعی در اختیارمان قرار می‌دهد گیاهانی، چون موسیر، آویشن و کنگر می‌کاریم که نیاز آبی کمی دارند و در زمین‌هایی که برای کشاروزی مناسب نیست به خوبی رشد می‌کند و گاهی درآمد ان بیشتر از غلاتی است که ما هر سال کشت می‌کنیم.

ابراهیمی کارشناس منابع طبیعی می‌گوید: در استان کرمانشاه حدود ۱۴۰ گونه انواع گیاهان دارویی رشد می‌کند. او معتقد است این گیاهان به عنوان ذخایر ژنتیکی و ثروتی ملی محسوب می‌شود که علاوه بر مصرف خوراکی ارزش بالایی در پزشکی دارند که می‌توان با توجه به ظرفیت‌های خوب استان و جذب سرمایه گذاران زمینه فراوری و صادرات آن را فراهم کرد.

همچنین این گیاهان آب چندانی نیاز ندارند و در شرایط سخت کوهستانی رشد می‌کنند و وجودشان در مناطق کوهستانی از فرسایش خاک و ورود سیلاب جلوگیری می‌کند، علاوه براین سفره‌های بسیاری از کرمانشاهیان را در ماه‌های فروردین و اردیبهشت ماه رنگین می‌کنند، چه نان کلانه باشد (نوعی نان مخصوص که در بهار با پیچک و روغن حیوانی درست می‌شود) و چه خورشت کنگرو ریواس مهمآ است که قدر این داشته‌های ارزشمند که بر سر خوان طبیعت می‌رویند را بدانیم و برای بقایشان از ریشه کن کردن آن‌ها بپرهیزیم.

*گزارشگر: پروین شهسواری